کلیفرمها چه باکتری‌هایی هستند؟
کلیفرمها گروهی از باکتری‌های گرم منفی، میله‌ای و غیر اسپورزا هستند که لاکتوز را با تولید اسید و گاز تخمیر میکنند. جنس‌هایی مانند اشریشیا، کلبسیلا، انتروباکتر و سیتروباکتر در این گروه جای می‌گیرند. برخی گونه‌ها ساکن روده‌اند و برخی در خاک و گیاه زندگی میکنند؛ بنابراین حضور کلیفرم لزوماً به معنی آلودگی مدفوعی نیست. این گروه در ارزیابی بهداشت مواد غذایی به‌عنوان شاخص سلامت فرایند تولید به‌کار می‌رود. برای اثبات منشأ مدفوعی، آزمون اشرشیاکلی انجام می‌شود.
دستوا آزمون کلیفرم را به‌عنوان بخشی از خدمات آزمایشگاهی تهران برای صنایع غذایی انجام می‌دهد؛ جزئیات روش‌ها در کاتالوگ آزمون‌های دستوا آمده است.
روش‌های آزمون: MPN و شمارش پلیتی
انتخاب روش به نوع نمونه و حساسیت موردنیاز بستگی دارد. هر دو روش مسیر رقت‌سازی مشترکی دارند:
- روش MPN: تلقیح رقت‌های ده‌دهی در لوله‌های محیط تخمیری و شمارش لوله‌های گازدار مثبت؛ نتیجه بر حسب MPN/g گزارش می‌شود
- روش شمارش پلیتی: کشت روی محیط انتخابی مانند ویولت رد بایل آگار و تایید کلنی‌ها در محیط تاییدی؛ نتیجه بر حسب CFU/g
- انکوباسیون در دما و زمان مشخص‌شده در استاندارد مرجع (معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت)
- گزارش نهایی همراه با ذکر روش آزمون، دمای انکوباسیون و استاندارد مرجع
تفسیر نتیجه در خط تولید
معنی نتیجه به نوع محصول بستگی دارد. کلیفرم در مواد خام کمابیش طبیعی است؛ همین باکتری در محصول پاستوریزه یا آماده مصرف یک هشدار جدی محسوب می‌شود.
| نتیجه آزمون | معنی از دید کنترل کیفیت |
|---|---|
| عدم حضور در محصول فراوریشده | مطابق الزامات استاندارد ملی محصول |
| حضور در محصول پاستوریزه | نشانه شکست حرارتی یا آلودگی ثانویه پس از فرایند |
| شمارش بالا در مواد خام | هشدار بهداشت مزرعه یا خط تولید؛ اصلاحات لازم است |
نکات عملی نمونه‌برداری و QC
- نمونه را بلافاصله پس از نمونه‌برداری آزمون کنید یا در شرایط نگهداری تعیین‌شده به آزمایشگاه برسانید.
- در هر سری آزمون، کنترل مثبت و منفی همراه با نمونه‌ها کشت دهید.
- تولید گاز در لوله‌های دورهام را دقیق و طبق تعریف استاندارد ثبت کنید.
- برای محصولات لبنی، نتیجه کلیفرم را همراه با سایر شاخص‌ها تفسیر کنید؛ راهنمای آزمون‌های میکروبی لبنیات کمک‌کننده است.
سفارش این آزمون از دستوا
واحد خدمات میکروبیولوژی مواد غذایی دستوا آزمون کلیفرم را با هر دو روش MPN و شمارش پلیتی مطابق استاندارد ملی انجام می‌دهد. برای سفارش، فرم درخواست پیش‌فاکتور را تکمیل کنید؛ کارشناسان دستوا روش مناسب نمونه شما را پیشنهاد می‌دهند.