عدم قطعیت یعنی چه؟
هیچ اندازه‌گیری، حتی با دقیق‌ترین دستگاه، بدون ابهام نیست. عدم قطعیت اندازه‌گیری بازه‌ای است که مقدار واقعی کمیت با سطح اطمینان معین درون آن قرار دارد. وقتی نتیجه ۱۰٫۲ ppm گزارش میشود، صورت کامل آن ۱۰٫۲ ± ۰٫۳ ppm است. بر اساس ISO/IEC 17025، آزمایشگاه موظف است عدم قطعیت را برآورد کند و در مواردی که بر تفسیر نتیجه اثر دارد، آن را در گزارش آزمون اعلام نماید.
خطا و عدم قطعیت، دو مفهوم متفاوت
خطا، فاصله نتیجه از مقدار مرجع است؛ اگر مقدار مرجع را بدانیم، می‌توانیم خطا را تصحیح کنیم. عدم قطعیت به پراکندگی ذاتی اندازه‌گیری برمی‌گردد و با تکرار بیشتر کوچک‌تر میشود، ولی صفر نمی‌شود. یک نتیجه می‌تواند بدون خطای معنادار ولی با عدم قطعیت بزرگ باشد و برعکس.
منابع اصلی عدم قطعیت
منابع هر روش را با نمودار علت و معلول (ایشیکاوا) شناسایی کنید؛ پرتکرارترین آنها در جدول زیر آمده است.
| منبع | مثال عملی |
|---|---|
| نمونه‌برداری و آماده‌سازی | همگن نبودن نمونه، بازیابی ناقص استخراج |
| تجهیزات | گواهی کالیبراسیون ترازو و پیپت، دریفت دستگاه HPLC |
| محیط | نوسان دمای آزمایشگاه و رطوبت نسبی |
| اپراتور | تفاوت در قرائت نقطه پایانی حجم‌سنجی |
| روش | تکرارپذیری ذاتی روش و بایاس باقی‌مانده |
مسیر عملی برآورد
- کمیت خروجی را با رابطه ریاضی تعریف کنید؛ مثلاً غلظت بر حسب جرم، حجم و پاسخ دستگاه.
- عدم قطعیت استاندارد هر منبع را از گواهی کالیبراسیون، داده‌های اعتبارسنجی یا آزمون‌های تکراری به دست آورید.
- مؤلفه‌ها را به روش ریشه مجموع مربعات ترکیب کنید تا عدم قطعیت استاندارد ترکیبی uc حاصل شود.
- با ضریب پوشش k=۲ (سطح اطمینان حدود ۹۵ درصد)، عدم قطعیت گسترده U را محاسبه و گزارش کنید.
کاربرد در کنترل کیفیت و تصمیم‌گیری
در کنترل کیفیت آزمایشگاه، مقایسه نتیجه با حدود مشخصات بدون احتساب عدم قطعیت می‌تواند به تصمیم غلط منجر شود؛ نتیجه‌ای که نزدیک حد است، با بازه عدم قطعیت ممکن است داخل یا خارج محدوده قرار گیرد. خط‌مشی انطباق را از قبل در دستورالعمل خود بنویسید. نمونه‌های کاربردی را در کاتالوگ آزمون‌ها و راهنمای اسپکتروفتومتری UV-Vis ببینید.
سفارش این خدمت از دستوا
برآورد عدم قطعیت برای هر روش و ماتریکس، کار تحلیلی و مستندسازی دقیقی می‌خواهد. خدمات آزمایشگاهی دستوا این محاسبه را همراه گزارش آزمون یا در قالب پروژه مستندسازی روش ارائه می‌کند. شرح خدمات را در صفحه خدمات ببینید یا درخواست خود را در فرم درخواست پیش‌فاکتور ثبت کنید تا کارشناسان دستوا برآورد اولیه را اعلام کنند.